شرکت کوکاکولا واقعاً یک غول جهانی است. از سال 1886 که اولین نوشابه کولا توسط جان پِمبِرتون ساخته و با نام کوکاکولا فروخته شد این محصول با سرعت خارق‌العاده‌ای به سمت فراگیر شدن رفت. تا جایی که امروزه تقریبا در هر نقطه‌ای از جهان می‌توان آن را یافت. البته کوکاکولا نه صرفاً یک نوشابه گازدار مشکی است و نه صرفاً یک شرکت تجاری. بلکه یک نام بزرگ گره خورده با موضوعات کلان اقتصادی، زیست‌محیطی، فرهنگی و سیاسی در جهان است. (منبع) با یک جستجو در گوگل اسکالر، حدود 8600 مقاله علمی که در عنوان آن‌ها دقیقاً عبارت کوکاکولا وجود دارد نمایش داده می‌شود که نشان دهنده اهمیت و اثرگذاری این شرکت است.

زمانی که نام کوکاکولا را می‌بریم در واقع درباره یک سیستم بزرگ جهانی با عناصر و اجزای متعدد صحبت می‌کنیم؛ سیستم کوکاکولا. برای آشنایی با کوکاکولا لازم است تا ابتدا این سیستم را که برآمده از مدل کسب‌وکار این شرکت است بشناسیم. سیستم کوکاکولا شبکه‌ای تشکیل شده از خود شرکت اصلی و مجموعه گسترده‌ای از شرکای محلی آن در جهان است. کسب‌وکارهایی که به آنها نوشابه‌ساز گفته می‌شود و عمده آنها به لحاظ مالکیتی و مدیریتی مستقل از کوکاکولا هستند. در این سیستم دارایی‌ها و فعالیت‌های هر یک از اجزا به شکلی کاملاً منسجم در خدمت اهداف کل سیستم قرار می‌گیرد. به این ترتیب هر یک از کسب‌وکارهای مستقل موجود در سیستم ضمن سودآوری خود، به رشد سیستم و در نهایت سودآوری بیشتر شرکت اصلی یعنی کوکاکولا کمک می‌کنند.(وبسایت کوکاکولا)

در این شبکه بزرگ مهم‌ترین دارایی‌ها متعلق به خود شرکت کوکاکولا است؛ یعنی بِرند و فرمول محصول. تمام فعالیت‌های سیستم کوکاکولا با تکیه بر همین دارایی‌های کلیدی انجام می‌گیرد. قریب به 150 سال فعالیت تبلیغاتی و بازاریابی گسترده، محصول کوکاکولا را در ذهن مردم جهان تبدیل به یک اسطوره کرده است. و این محصول چیزی نیست جز یک طعم خاص که نام کوکاکولا بر آن نقش بسته باشد. محصول سنتی کوکاکولا آنچنان جایگاهی نزد مصرف‌کنندگانش دارد که حتی خود کوکاکولا هم نمی‌تواند به راحتی آن را تغییر دهد! مثل تلاش نافرجام این شرکت در سال 1985 برای معرفی طعم جدید که با اعتراض مصرف‌کنندگان مواجه و شرکت بعد از 77 روز مجبور به بازگرداندن طعم قبلی شد. (وبسایت کوکاکولا)

البته رسیدن به طعمی شبیه به کوکاکولا کار خیلی پیچیده‌ای نیست و تا به حال تلاش‌های موفقی هم برای آن انجام شده است.(استرنج‌لاو) اما این طعم مشابه، بدون نام و بسته‌بندی آشنای کوکاکولا اعتماد هیچ مصرف‌کننده‌ای را جلب نمی‌کند. در واقع بزرگترین دارایی کوکاکولا چیزی نیست جز بِرند.

کوکاکولا سال‌هاست برای ارتقای جایگاه برند خود در ذهن مخاطب تلاش‌های بسیار گسترده و حرفه‌ای تبلیغاتی انجام می‌دهد. حضور 100 ساله این شرکت در ادوار بازی‌های المپیک، همکاری 50 ساله با فیفا در جام‌های جهانی فوتبال و برگزاری اختصاصی تور جام جهانی فیفا، و مشارکت پر رنگ در مسابقات اتوموبیل‌رانی ناسکار تنها بخش کوچکی از این تلاش‌‌ها آن هم فقط در عرصه ورزش است که نتیجه آن قرار گرفتن کوکاکولا در جایگاه هفتمین برند ارزشمند جهانی در ارزیابی 2024 موسسه معتبر اینتربرند است. (وبسایت کوکاکولا) (اینتربرند) این شرکت هم‌اکنون صاحب 200 برند است که مدعی است 30 مورد از آنها ارزش میلیارد دلاری دارند. (وبسایت کوکاکولا) بعد از این توضیحات راحت‌تر می‌توان فهمید که چرا مهم‌ترین دارایی کوکاکولا برند آن است.

به سیستم کوکاکولا برگردیم. شبکه‌ای که 700.000 نفر جمعیت دارد و در آن 200 شرکت نوشابه‌ساز با 950 کارخانه در سراسر جهان از جمله ایران، فلسطین اشغالی، کرانه باختری و نوار غزه مشغول فعالیت هستند. (وبسایت کوکاکولا) آنها عصاره (کُنسانتره) یا شهد پایه نوشیدنی (فرمول اصلی) را از شرکت کوکاکولا دریافت کرده و آن را با آب (گازدار) و شیرین‌کننده ترکیب می‌کنند تا پس از بسته‌بندی به بازار عرضه شود. در این سیستم شرکت کوکاکولا صاحب برندها، توسعه‌دهنده محصولات، تامین‌کننده مواد پایه و کنترل‌کننده کیفیت است و علاوه بر آن مسئولیت انجام پیش‌نیازهای بازاریابی اثرگذار بر مصرف‌کنندگان از جمله تبلیغات و پویش‌های جهانی را هم بر عهده دارد. ادامه ماجرا با شرکای محلی است. آنها مسئولیت ارتباط با همه مشتریان و نقاط فروش مثل رستوران‌ها، فروشگاه‌ها، دکه‌ها و... را بر عهده دارند تا از این طریق راهبرد محلی کوکاکولا اجرایی شود. نتیجه این همکاری تا امروز رسیدن به عدد خیره‌کننده 2/2 میلیارد بار مصرف محصولات مختلف شرکت کوکاکولا در هر روز است!

اطلاع‌نگاشت سیستم کوکاکولا

کوکاکولا عمده درآمد خود را از فروش عصاره‌ها و شهدها حاصل می‌کند و در بیشتر نوشابه‌ساز‌ها هیچ دخالت مالکیتی یا مدیریتی ندارد. این شرکت، راهبرد تقویت شبکه‌های محلی را به طور جدی دنبال می‌کند. به طوری که از بین بیش از 200 کشوری که کوکاکولا در بازار آنها رسما حضور دارد فقط و فقط در عمان، هند، مالزی، سنگاپور و چند کشور آسیایی و آفریقایی به طور مستقیم عملیات نوشابه‌سازی را انجام می‌دهد که این زیرمجموعه‌ها فقط 13 درصد از درآمد کل کوکاکولا در سال 2024 را شامل می‌شوند. این یعنی عمده درآمد شرکت کوکاکولا از همان قراردادهای فروش عصاره و شهد و حق استفاده از برند حاصل می‌شود. (وبسایت کوکاکولا) با این توصیف، اگر کل دنیا را به دنبال یک بطری نوشابه ناب تولید شده توسط شرکت کوکاکولای آمریکا بگردید، احتمال موفقیتتان بسیار کم خواهد بود.

شرکت ملی نوشیدنی/NBC یکی از کوچک‌ترین شرکای نوشابه‌ساز کوکاکولا در غرب آسیاست. شرکتی که وظیفه پر کردن بطری‌های کوکا در غزه و کرانه باختری رود اردن را بر عهده دارد. این شرکت خصوصی فلسطینی که دفتر آن در رام‌الله است، از 1998 فعالیت تحت لیسانس کوکاکولا شروع کرده و هم اکنون 4 کارخانه تولیدی در 4 منطقه از جمله در باریکه غزه و شهر رام‌الله دارد که حدود 1000 فلسطینی در آن مشغول به کار هستند. (وبسایت اِن‌بی‌سی)

کارخانه کوکاکولا ان‌بی‌سی در غزه

کوکاکولا و اِن‌بی‌سی به دنبال سیاست‌های مسئولیت اجتماعی شرکت‌ کوکاکولا، فعالیت‌های عام‌المنفعه‌ای را هم در این مناطق اجرا می‌کنند. مثلا طبق ادعای کوکاکولا، مطابق برنامه بهبود آب و فاضلاب در سال 2018 در غزه برای ارتقای بهداشت و دسترسی به آب سالم، احداث دستگاه نمک‌زدا برای تامین 90.000 لیتر آب شرب در غزه (معادل مصرف طبیعی حدود 1300 نفر در روز) اجرا شده‌است. (وبسایت کوکاکولا)

همچنین در سال 2007 کوکا و ان‌بی‌سی تحت پروژه‌ی به نام «رایانه‌ای کردن مدارس»، تعداد 723 تبلت و 335 رایانه به مدارس فلسطینی اهدا کردند. یا در سال 2002 تحت کارزاری به نام «بازگشت به مدرسه» شرکت، تعدادی کیف به دانش‌آموزان نیازمند فلسطینی اهدا کرده است. (وبسایت کوکاکولا) (وبسایت ان‌بی‌سی)

لپ‌تاپ‌های دانش‌آموزی اهدایی ان‌بی‌سی

کوکاکولا برای فعالیت‌های اجتماعی خود یک زیرمجموعه‌ای به نام بنیاد کوکاکولا دارد. بنیادی که شرکت از آن تحت عنوان بازوی بشردوستانه خود یاد می‌کند. (وبسایت کوکاکولا) این بنیاد ادعا دارد که در نقاط مختلف دنیا و به خصوص کشورهای در حال توسعه موضوعاتی از جمله دسترسی به آب، سلامت، اقتصاد چرخشی و مدیریت پسماند، تاب‌آوری آب‌وهوایی، توانمندسازی اقتصادی و... را دنبال می‌کند. نکته جالب آن است که کوکاکولا خودش بارها از جانب فعالین حقوق بشر و محیط زیست در همین موضوعات متهم و یا حتی مجرم شناخته شده است.

برای نمونه مساله آب بسیار دستمایه تبلیغات بنیاد کوکاکولا قرار گرفته‌است. این شرکت مدعی تلاش برای آبرسانی از طریق مخزن‌های بزرگ، آب‌شیرین‌کن و... به بسیاری از مناطق کم برخوردار است. با این حال کوکاکولا خود یک تهدید برای دسترسی مردم بسیاری از مناطق به آب است.

در بسیاری از مناطق جهان که با مشکل کم‌آبی مواجه‌اند، سیستم کوکاکولا به برداشت گسترده از منابع آب شرب و کشاورزی متهم است. هند، مکزیک و السالوادور برخی از این مناطق هستند. (گاردیَن1 و گاردیَن2)(ایندیپندنت) حتی کوکا در مواردی مثل هند بابت موضوع آب با محکومیت و اجبار به تعطیلی کارخانه هم روبرو شده‌است. (کورپ‌واچ)

کوکاکولا در حالی از اقتصاد چرخشی (مدلی از اقتصاد که در آن تا حد امکان چیزی دور ریخته نمی‌شود) حرف می‌زند و ادعای حمایت از روشش‌های مدیریت پسماند را دارد که خود بزرگ‌ترین تولیدکننده آلودگی‌های پلاستیکی جهان در سال 2023 بوده است! (جنبش BFFP)

موضوع سلامت نیز همیشه در تبلیغات بنیاد کوکاکولا و معرفی فعالیت‌های بنیادِ آن، یکی از موضوعات پرتکرار است. با این حال در طول سالیان حضور نوشابه‌های این شرکت در بازار، بارها متخصصان حوزه سلامت مضرات مصرف این محصولات را به اثبات رسانده اند و درباره تبعات مصرف آن‌ها هشدار داده‌اند. (دانشگاه اِم‌آی‌تی)

اطلاع‌نگاشت جنبش زیست محیطی BFFP درباره آلوده‌کننده‌ترین شرکت‌های دنیا از لحاظ میزان تولید پلاستیک که کوکاکولا را در رتبه اول نشان می‌دهد. رتبه‌های بعدی هم جالب توجهند.

مواردی از این دست صداقت کوکاکولا در فعالیت‌ها و تبلیغاتش را با تردید مواجه می‌کند. با این وجود بنیاد کوکاکولا در بسیاری از کشورها از جمله غرب آسیا فعال است و با همکاری دانشگاه‌ها، سمن‌ها و نهادهای آمریکایی و بین‌المللی تحت عناوینی چون توانمندسازی، محیط زیست، آب، مدیریت پسماند و... برنامه‌هایی را اجرا می‌کند. (وبسایت کوکاکولا) (گزارش رسمی بنیاد کوکاکولا)

طُموحی (به معنای جاه‌طلبی من) یکی از برنامه‌های بنیاد کوکاکولاست که با همکاری دانشگاه کُرنل در حوزه توانمندسازی زنان در عربستان سعودی در حال اجرا است.

کارخانه کوکاکولا در مشهد

نوشابه گازدار از حدود دهه 30 یا 40 شمسی وارد ایران شد و روز به روز رواج بیشتری پیدا کرد. مثل بسیاری از کشورها، بازیگران این بازار جدید هم از همان نقطه شکل‌گیری، دو نام آمریکایی بودند: کوکاکولا و پپسی. هر کدام از این دو برند در یک یا چند کارخانه ایرانی تولید می‌شدند. از آن زمان تا امروز این دو اسم همواره بخشی از داستان نوشابه در ایران بوده‌اند. (جام جم) اما این حضور به خصوص پس از انقلاب اسلامی سال 57 با حواشی زیادی همراه بوده است. دو دلیل عمده می‌توان برای این حواشی پیدا کرد: یکی آمریکایی بودن این شرکت‌ها، و دوم شایعات همیشگی درباره ارتباطات و حمایت‌های آنها. در مورد پپسی حواشی با شایعه ارتباط این برند با بهائیت در دهه 40 شروع شد. تا جایی که حتی کار به فتوای حرمت خرید و فروش پپسی از طرف امام خمینی (ره) هم رسید. (خبرگزاری حوزه)

شایعات پیرامون این شرکت‌ها البته اختصاص به ایران نداشته است. سایت رسمی کوکاکولای بین‌الملل یک صفحه ویژه با عنوان «شایعات و اطلاعات غلط» ایجاد کرده و در آن به شش گزاره رایج درباره این شرکت و محصولاتش پاسخ داده است که از این شش سوال، دو مورد آن به ارتباط این شرکت با رژیم اسرائیل مربوط می‌شود.

صفحه شایعات و اطلاعات غلط در سایت رسمی کوکاکولا

یکی از کارخانه‌هایی که پیش از انقلاب اسلامی نوشابه کوکاکولا را در ایران تولید می‌کرد شرکت خوشگوار مشهد بود. همکاری خوشگوار و کوکاکولا حتی تا چند سال پس از انقلاب هم ادامه پیدا کرد تا این که بالاخره در اوایل دهه 60 متوقف شد.

در طول سال‌های جنگ با عراق، تحریم‌های آمریکایی علیه ایران با قوت اِعمال می‌شدند. به این ترتیب تولیدکننده‌های پپسی و کوکا از جمله خوشگوار که حالا دستشان از عصاره این شرکت‌ها کوتاه شده بود مجبور شدند به سراغ عصاره‌های ایرانی نوشابه بروند و تولید خود را با آنها ادامه دهند. اما با شروع دهه هفتاد و تغییر رویکردها در ارتباط با آمریکا و از طرف دیگر کاهش سخت‌گیری‌ها در رژیم تحریم‌ها، بار دیگر هوای همکاری با غول‌های آمریکایی به سر نوشابه‌سازهای وطنی افتاد. (جام جم) (سی‌اِن‌اِن)

خط تولید نوشابه کوکاکولا در ایران

خوشگوار در سال 1370 توانست رابطه‌اش با کوکاکولا را بار دیگر برقرار کرده و تولید تحت لیسانس این شرکت را از سر بگیرد. اما این بار یک بازیگر تازه نفس هم با قدرت، اسب خود را برای ورود به بازار زین کرده بود: شرکت جدیدی به نام نوشاب. این شرکت در سال 1372 قراردادی را با کوکاکولا منعقد کرد که در آن شرکت آمریکایی متعهد شد با 15 میلیون دلار سرمایه‌گذاری و تملک 27 درصد از سهام شرکت، در تولید نوشابه در ایران مشارکت مستقیم نماید؛ این یعنی اولین سرمایه‌گذاری یک شرکت خارجی در ایران پس از انقلاب. اتفاقی که از طرف یک شرکت آمریکایی و آن هم در صنعت نوشابه محقق شد!

اما در این رقابت جدید کارها برای رقیب تازه‌وارد یعنی نوشاب آن طور که باید پیش نرفت. در سال 1373 یعنی فقط یک سال پس از انعقاد قرارداد نوشاب و کوکاکولا، بیل کلینتون رئیس جمهور وقت آمریکا تحریم‌های ضد ایرانی را تشدید کرد. با این اتفاق کوکاکولا که تنها نیمی از سهم شراکت خود را پرداخت کرده بود، از پرداخت مابقی مبلغ سر باز زد. نوشاب که به تازگی تولیدش را شروع کرده و برای آن حدود 40 میلیون بطری شیشه‌ای با نشان کوکاکولا آماده کرده بود ناگهان حتی از دریافت عصاره کوکاکولا هم محروم شد.

بطری کوکاکولا منتسب به شرکت نوشاب

بعد از این که پیگیری‌های نوشاب از کوکاکولا نتیجه نداد این شرکت از شریک آمریکایی خود شکایت کرد و توانست در این دعوی پیروز شود. نوشاب همچنین تصمیم گرفت بطری‌های کوکاکولا که روی دستش مانده بود را با عصاره نوشابه ایرانی پر کرده و به بازار عرضه کند. با این اقدام نوشاب، شریک سابق که صاحب نشان تجاری روی شیشه‌ها بود شکایت متقابل خود را به دادگاه ایرانی برد و بابت نقض امتیاز برند از نوشاب غرامت خواست. شکایتی که به نتیجه رسید و منجر به پرداخت غرامت 5 میلیون دلاری نوشاب به شرکت آمریکایی شد. (جام‌جم)(سی‌اِن‌اِن)(بی‌بی‌سی) این ماجرا به خوبی نشان می‌دهد که بر عکس تصور رایج بسیاری از مردم، استفاده از یک برند ثبت شده و معتبر جهانی، بدون کسب اجازه از صاحب برند می‌تواند چه تبعات سنگینی را برای متخلف در پی داشته باشد.

کمی به عقب برگردیم. همزمان با دعوای حقوقی نوشاب و کوکاکولا بازار نوشیدنی ایران در مقطعی شاهد حضور همزمان دو نوع کوکای اصل خوشگوار و کوکای غیراصل نوشاب بود. اما به تدریج نوشاب با توجه به مشکلات پیش آمده به حاشیه رفت و در نهایت در سال 1392 توسط خوشگوار خریداری شد. به این ترتیب خوشگوار یگانه پرچمدار کوکاکولا در ایران شد. (وبسایت برند هِی‌دِی خوشگوار)(سی‌اِن‌اِن)

اما آمریکایی بودن کوکا و شایعات مربوط به ارتباط و حمایت آن از رژیم اسرائیل همیشه باعث ایجاد حساسیت بر روی آن و تولیدکننده‌اش یعنی خوشگوار شده است. این موضوع به خصوص همزمان با اوج‌گیری تجاوزات و درگیری‌های رژیم اسرائیل داغ‌تر ‌شده و سر زبان‌ها می‌افتد. یکی از این برهه‌ها نیمه دوم دهه 80 همزمان با حملات این رژیم به غزه بود. این حملات منجر به تحریک اقشار انقلابی و برخی مسئولین برای مقابله با حضور کوکاکولا در بازار ایران شد.

یکی از پیشگامان این موضوع مجمع مردمی مطالبه‌گران مشهد بود که در نامه‌ای سرگشاده به مدیران خوشگوار، با طرح سوالاتی خواستار ارائه توضیح درباره ارتباط با شرکت کوکاکولا شدند. (منبع) این اقدام به ویژه پس از انتشار مصاحبه‌هایی از مدیران کوکاکولای بین‌الملل بود که حضور این شرکت در بازار ایران را تایید می‌کرد. (خبرگزاری رویترز) این نامه و اتفاقات مشابه بار دیگر کوکاکولا و شرکت‌های حامی رژیم اسرائیل را در رسانه‌های ایران به تیتر اخبار کشاند. در آن زمان منوچهر متکی، وزیر وقت امور خارجه از تقدیم هفت جلد جزوه اسامی شركت‌های صهیونیستی و یا چند ملیتی كه اسرائیلی‌ها در آن سهام دارند خبر داد. او در توضیح این موضوع به نکته مهمی هم اشاره کرد: «شركت‌های چند ملیتی نیز، نوعی به هم آمیختگی را برای شناسایی‌شان ایجاد كرده‌اند.» (عصرایران) مساله‌ای که به نظر می‌رسد برای کوکاکولا هم صادق است.

در سال 1387 مجلس قانون جدیدی به نام «قانون الزام دولت به حمایت همه جانبه از مردم مظلوم فلسطین» تصویب کرد. از جمله بندهای این قانون منع دولت از واردات کالاها و انعقاد قرارداد با شرکت‌هایی بود که سهامداران اصلی آنها بنگاه‌های صهیونیستی بودند. (وبسایت مجلس) تنها چند روز بعد از این مصوبه، محرابیان، وزیر وقت صنایع، دستور تعلیق فعالیت كلیه شركت‌هایی كه صهیونیست‌ها بخشی از سهام آن را در خارج از كشور در اختیار دارند صادر کرد. (خبرگزاری ایسنا) در ادامه وی به شرکت خوشگوار هم مهلت داد تا وضعیت ارتباط خود با کوکاکولا را مشخص کند. (عصرایران) این اتفاق می‌توانست نشان از این باشد که سهامداری صهیونیست‌ها در کوکاکولا برای وزارت صنایع مسجّل است و تنها موضوعی که باید روشن شود عبارت است از وجود ارتباط بین این شرکت و خوشگوار.

البته نکته عجیب ماجرا این بود که خوشگوار همواره بر روی محصولش که با مجوز خود وزارت صنعت تولید می‌شد عبارت «پر شده تحت لیسانس کمپانی کوکاکولا» را ثبت می‌کرد. پس طبق قاعده این وزارتخانه باید صحت این ادعا را تایید کرده باشد. حال آن که وزیر بنا را بر عدم صحت گذاشت و به دنبال اقرار گرفتن از سوی خوشگوار رفت!

«پر شده تحت لیسانس کمپانی کوکاکولا» درج شده بر روی نوشابه تولید خوشگوار

خوشگوار خیلی زود به استعلام وزیر واکنش نشان داد و در اطلاعیه‌ای هرگونه ارتباط با کوکاکولای آمریکا و پرداخت پول به آن را رد کرد. این شرکت برای رفع اتهامات از خود به کلیدواژه «کشور ایرلند» متوسل شد. یکی از مدیران خوشگوار هم در مصاحبه‌ای اعلام کرد: «ما همواره اسانس مورد نیاز خود را از كشور ایرلند خریداری كرده و در هیچ زمانی هم با شركت كوكاكولا و كشور آمریكا ارتباط نداشته و نخواهیم داشت [...] و تحت هیچ موضوعی مبلغی را به شركت كوكاكولا پرداخت نكرده‌ایم.» (ایسنا)(فارس) پاسخی عجیب که امید می‌رفت تا حدی خاطر مردم و حتی حاکمیت را نسبت به موضوع آرام کند.

با این وجود مساله هنوز مبهم بود و سوالات زیادی پیرامون آن وجود داشت. حتی در این باره از آیت‌الله علم‌الهدی امام جمعه مشهد نیز سوال می‌شد. وی در پاسخ گفته بود که پنجاه سال است سرمایه‌گذاران این کارخانه را می‌شناسد و از متدین و ایرانی بودن آنها خبر دارد! اما مساله کوکاکولا پیچیده است و بعد از دیدار با مسئولین شرکت و نماینده وزارت صمت هنوز نتوانسته در مورد صهیونیستی بودن محصول این کارخانه به جمع‌بندی برسد. (مشرق)

موضوع انتشار فهرست‌‌ها نیز همچنان پای ثابت اخبار این سال‌ها بود. فهرست‌هایی که وزارت خارجه باید بر اساس وظیفه قانونی خود از شرکت‌های صهیونیستی تهیه می‌کرد اما علیرغم هیاهوی رسانه‌ای هیچ وقت به شکلی عمومی و قابل اعتماد منتشر نشد. از جزوه‌های هفت‌گانه منوچهر متکی و نامه حسن قشقاوی به کمیسیون امنیت ملی گرفته تا ادعای خاندوزی وزیر اقتصاد دولت سیزدهم مبنی بر اعلام فهرست به سازمان توسعه تجارت و درخواست چند روز بعد قالیباف رئیس مجلس برای اعلام فهرست و جلوگیری از واردات آن. (جهان‌نیوز) (خبرگزاری دانشجو) (همشهری) این دست برخوردها با موضوع نشان می‌داد موضوع پیچیده‌تر از آن است که حاکمیت بخواهد یا بتواند درباره‌اش به جمع‌بندی برسد.

در طول این سال‌ها، کشمکش حول خوشگوار، کوکاکولا، اسرائیل و ارتباط آنها با یکدیگر هیچ وقت تمام نشد. اما حمله جدید رژیم اسرائیل به غزه پس از طوفان‌الاقصی (15 مهر 1402) دوباره فتیله ماجرای خوشگوار و کوکاکولا را بالا کشید. یکی از اتفاقاتی که در رسانه‌ها نیز مورد توجه زیادی قرار گرفت جدال سیدحسین حسینی و المیرا شریفی مقدم مجریان تلویزیون روی آنتن زنده بر سر موضوع کوکاکولا و پپسی بود. (ویدیوی جدال دو مجری تلویزیون بر سر کوکاکولا)

کم کم پای نمایندگان مجلس هم به موضوع باز شد. از جمله علی خضریان سخنگوی کمیسیون اصل 90 که گفت در صورتی که ارتباط محصولاتی مثل کوکاکولا و نستله با شرکت‌های اصلی محرز شود باید آنها را تحریم کنیم. (نورنیوز) این یعنی پس از گذشت نزدیک به دو دهه از زمان مطرح شدن این سوال در فضای عمومی کشور، حاکمیت هنوز نتوانسته بود وجود یا عدم وجود این ارتباط را احراز کند! گرچه پیش از آن، آصفری معاون اقتصادی وقت وزیر خارجه گفته هم گفته بود: «تولید کنندگان کوکاکولا در داخل کشور در جلسات به ما اعلام کردند که هیچ ارتباطی با شرکت کوکاکولا ندارند». (شرق)

با گسترش جنایات رژیم در غزه تلاش‌های رسانه‌ای برای کشف این معمای قدیمی نیز بیشتر شد. اما مدیران خوشگوار که حالا دیگر سال‌ها بود به این سوال و جواب‌ها، ادعاهای بی‌سند و تهدیدهای توخالی عادت کرده بودند، حتی نیازی به پاسخگویی به رسانه‌ها هم نمی‌دیدند. برای نمونه رسانه تبیان روایت پیگیری‌اش از شرکت خوشگوار و جواب‌های سربالای مسئولان شرکت را منتشر کرده است. (تبیان) پایگاه خبری صبح طوس مشهد هم که در این زمینه به سراغ یکی از مدیران خوشگوار رفته بود با این پاسخ مواجه شد: «به جایی نمی‌رسید، دنبال پیگیری این موضوع نباشید!» (صبح‌طوس)

اما مهر ماه 1403 ناگهان خبری عجیب منتشر می‌شود: «توقف تولید نوشابه کوکاکولا در ایران». در این خبر اعلام شده بود که به دلیل مواضع دولت آمریکا و تحریم‌های جدید، کوکاکولا همکاری خود با شرکت‌های ایرانی را قطع کرده است و به زودی شاهد پایان حضور نوشابه‌های کوکاکولا در بازار ایران خواهیم بود. نکته جالب آن بود که رسانه‌ها و روزنامه‌های متعددی که خبر را منتشر کرده بودند، هیچ کدام منبع موثقی برای آن ذکر نکرده و نقل قول خود را به «خبرهایی که در فضای مجازی منتشر شده‌اند» منتسب می‌کردند! (اقتصادنیوز)(اعتماد) با این وجود، یک جریان تحلیلی مکمل نیز بر این موج خبری سوار شد و به مرثیه‌سرایی برای این اتفاق پرداخت. در این تحلیل‌ها به مقایسه تراژیک خروج کوکاکولا با واردات آیفون، خودرو و لوازم خانگی پرداخته شده بود و درباره نقش مافیا و رقبا در این رخداد و نتایج اسف‌بار آن برای مردم و بازار نوشابه کشور توضیحاتی ارائه می‌شد. (اطلاعات)

پس از انتشار این خبر هیچ اتفاقی برای محصولات کوکاکولا در بازار نیفتاد و این نوشابه‌ها مثل قبل و به وفور در یخچال مغازه‌ها در دسترس مشتریان ماندند. اما این خبر سوالات زیادی را دوباره در ذهن مصرف‌کننده ایرانی ایجاد کرد، مگر کوکاکولا در ایران حضور داشت که حالا قصد رفتن داشته باشد؟! مگر مسئولین خوشگوار نگفته بودند که ما هیچ وقت ارتباطی با کوکاکولای آمریکا نداشته‌ایم؟ بالاخره واقعیت ماجرای کوکاکولا در ایران چیست؟!

واقعیت آن است که ارتباط خوشگوار و کوکاکولا هیچ وقت مرموز و پنهان نبوده است. اما به خاطر آشفتگی فضای عمومی و رسانه‌ای کشور و بی‌اطلاعی از اصول اولیه تجاری، این امکان به وجود آمد تا با فرافکنی، ابهام‌، تردید و اطلاعات غلط، سال‌ها این موضوع، یک سوال پیچیده و بی‌جواب به نظر بیاید. بیایید یک بار همه شواهد این ارتباط را با هم مرور کنیم:

شرکت خوشگوار یک نوشابه‌ساز رسمی در سیستم کوکاکولا است که امتیاز تولید و توزیع انحصاری در داخل مرزهای جغرافیایی ایران را در اختیار دارد. دقیقاً مثل حدود 200 نوشابه‌ساز رسمی دیگری که در مناطق مختلف جهان در این سیستم حضور داشته و تولید و رساندن محصولات کوکاکولا به دست مصرف‌کنندگان را بر عهده دارند. خوشگوار در سایت رسمی کوکاکولای جهانی هم به عنوان یکی از شرکای نوشابه‌ساز منطقه اوراسیا و خاورمیانه این شرکت معرفی شده است. (وبسایت کوکاکولا)

نام خوشگوار در میان شرکای رسمی کوکاکولا در وبسایت رسمی این شرکت

در طول سال‌های حضور محصولات کوکاکولا در بازار ایران، همواره روی آن عبارت «اصل» و پشت آن عبارت «تحت لیسانس کوکاکولای بین‌الملل» درج شده‌است. بر خلاف تصور رایج مردم، نوشتن چنین جملاتی بر روی محصولی که به شکل رسمی و با اخذ مجوزهای قانونی تولید و توزیع می‌شود بار حقوقی سنگینی دارد و حتما باید مورد تایید مراجع قانونی قرار گرفته‌باشد. این موضوع نشان می‌دهد که خود شرکت خوشگوار تلاش کرده تا مشتریانش را در مورد این که با یک کوکاکولای اصل مواجه هستند قانع کند.

محصول کوکاکولایی که توسط خوشگوار تولید و عرضه می‌شود به صورت قانونی و رسمی از نام، نشان، هویت بصری، بطری و سایر علائم تجاری متعلق به شرکت کوکاکولای بین‌الملل استفاده می‌کند. دارایی‌هایی که در ایران هم ثبت و حفاظت رسمی شده‌اند. (سازمان ثبت اسناد1)(سازمان ثبت اسناد2) بر خلاف تصور رایج، ایران قوانین مناسبی برای حفاظت از علائم تجاری (برندها) دارد. طبق ماده 31 قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری، «حق استفاده انحصاری از یك علامت به كسی اختصاص دارد كه آن علامت را طبق مقررات این قانون به ثبت رسانده باشد». به موجب این قانون «استفاده از هر علامت كه در ایران ثبت شده باشد، توسط هر شخص غیر از مالک علامت‌، مشروط به موافقت مالك آن می‌ باشد». پس خوشگوار به طور طبیعی در قالب یک توافق با شرکت کوکاکولا توانسته است از علائم تجاری این شرکت استفاده کند:

دارایی‌های تجاری ثبت شده تحت عنوان دِ کوکاکولا کمپانی | the COCA COLA company در سازمان ثبت اسناد ایران

استفاده غیرمجاز از برند یک شرکت دیگر طبق قانون به وضوح یک اقدام ضد رقابت و مصداق رقابت غیرمنصفانه (فصل ششم قانون حمایت از مالکیت صنعتی) است. (وبسایت مجلس) یعنی قانون اجازه نمی‌دهد در حالی که شرکت‌های رقیب مجبورند بخش قابل توجهی از منابع خود را صرف بازاریابی و تبلیغات کنند، یک شرکت بتواند بدون صرف هزینه و به «شکل رسمی» از برند دیگری استفاده کند. برندی که مالکش سالیانه میلیاردها دلار صرف تبلیغات و تقویت آن کرده است. اگر استفاده از برند کوکاکولا بدون اجازه شرکت کوکاکولا انجام شده بود، بر اساس قوانین موجود، رقبای خوشگوار به راحتی می‌توانستند از این شرکت در دادگاه شکایت کنند. از طرف دیگر برای آنها نیز این امکان وجود داشت که از همین برند بر روی محصولات خود استفاده کرده و به راحتی سهم بازار خود را گسترش دهند. چنان که خوشگوار هم به اذعان مدیر خودش به پشتوانه همین برند توانسته است سهم بازار خود را تا این حد گسترش دهد: «بازار فروش ما وابسته به همین نام است و نمی‌توانیم آنرا حذف كنیم». (آفتاب‌نیوز)

این در حالی است که در طول این سال‌ها هیچ کدام از این دو اقدام از سوی شرکت‌های رقیب خوشگوار انجام نشده و تولید نوشابه با برند کوکاکولا به شکل انحصاری در اختیار خوشگوار مانده است. پس می‌توان نتیجه گرفت که استفاده خوشگوار از برند کوکاکولا حتماً با اجازه رسمی صاحب برند است.

اطلاعات، اسناد و استدلال‌هایی که تا اینجا ارائه شد به خوبی می‌توانند ارتباط مستقیم خوشگوار با کوکاکولا را اثبات کنند، اما از تیر ماه ۱۴۰۳ به این سو دیگر چندان نیازی به آنها نیست! در این تاریخ، نامه‌ای منتشر شد که یک پیوست بسیار مهم داشت. پیوستی که عملاً هرگونه ابهام و شبهه‌ای که در طول این سال‌ها درباره کوکاکولا در ایران مطرح شده بود را به طور کامل برطرف کرد:

تصویر دستورالعمل سازمان توسعه تجارت مبنی بر درخواست جلوگیری از صادرات انواع نوشابه‌های تولیدی شرکت خوشگوار تحت لیسانس کوکاکولا

ماجرا از جایی آغاز شد که با آغاز جنگ روسیه و اوکراین، شرکت کوکاکولا در اسفند 1400 طی بیانیه‌ای رسمی اعلام کرد که فعالیت و فروش محصولات خود در روسیه را متوقف خواهد کرد. این تصمیم ناگهانی موجب شد تا به تدریج و با پایان موجودی انبارها، تقاضای انباشته‌ای برای محصولات این شرکت در بازار روسیه شکل بگیرد. در این زمان برخی از تجار فرصت را غنیمت شمرده و به خرید نوشابه‌های کوکاکولای تولید خوشگوار از ایران و صادرات آن به روسیه پرداختند.

قوطی کوکاکولای تولید خوشگوار در روسیه

با گسترش این مساله، در تیر ماه 1403 سازمان توسعه تجارت طی نامه‌ای از گمرک درخواست می‌کند که از صادرات انواع نوشابه‌های تولیدی شرکت خوشگوار جلوگیری به عمل آید. (پایگاه قوانین و مقررات کشور) البته این درخواستی بود که خود شرکت خوشگوار به سازمان توسعه تجارت ارسال کرده بود و دلیل آن چیزی نبود جز مفاد قرارداد رسمی این شرکت با شرکت کوکاکولای آمریکا که در آن خوشگوار اجازه داشت صرفاً در قلمرو سرزمینی جمهوری اسلامی ایران محصولات متعلق به کوکاکولا را به فروش برساند. این نامه یک پیوست بسیار مهم هم داشت، آن هم متن قرارداد رسمی امضا شده بین شرکت سهامی خوشگوار تهران، ایران و شرکت کوکاکولا آتالانتا، آمریکا بود.

قراردادی که دیدن آن قبل از هر چیز اظهارات و ادعاهای خوشگوار و مدیرانش را در ذهن تداعی می‌کرد:

در ادامه به بررسی و تحلیل مفاد مهم و جالب توجه این قرارداد می‌پردازیم. برخی از این موارد می‌توانند شبهات رایج در زمینه حضور رسمی شرکت‌های بین‌المللی در ایران بخصوص کوکاکولا را برطرف نمایند:

چنان که قبلا توضیح داده شد، خوشگوار جزئی از سیستم نوشابه‌سازی، توزیع و فروش بین‌المللی کوکاکولا است که هدف نهایی آن، افزایش فروش و درآمد شرکت کوکاکولا در ضمنِ کسب درآمد برای شرکای آن است. از همین بابت در ماده 28، بر حقوق شرکت کوکاکولا نسبت به این سیستم تصریح و تاکید شده است. در سیستم کوکاکولا، امتیاز و انحصار تولید، توزیع و فروش محصول در هر منطقه جغرافیاییِ مشخص شده به یک یا چند نوشابه‌ساز سپرده شده است. به همین ترتیب طبق بند 1، خوشگوار صرفاً انحصار عرضه کوکاکولا در مرزهای جغرافیایی جمهوری اسلامی ایران را در اختیار دارد.

ممکن است ساده انگارانه چنین ادعا شود که اگرچه شرکت کوکاکولا حق استفاده از برند را به خوشگوار داده است، اما این به معنای رسیدن منفعتی به کوکاکولا نیست. اما در ماده 13 تصریح شده است که کلیه حقوق و منافع ایجاد شده از طریق استفاده از علایم تجاری و... باید متضمن منافع شرکت باشد، که در راس این منافع افزایش فروش و نفوذ برند شرکت کوکاکولا است.

بخش (د) از مقدمه قرارداد، می‌تواند نقش «ایرلند» را که بر رابطه خوشگوار با کوکاکولای آمریکا سایه انداخته بود روشن کند. کشوری که مطرح کردن نامش موجب ایجاد ابهام در بین رسانه‌ها، مردم و حتی مسئولینی شد که شناخت عمیقی از موضوع نداشتند. در این بند تصریح شده است که شرکت کوکاکولا در تامین کنسانتره برای خوشگوار، تعدادی شرکت ثالث را به عنوان «تامین‌کننده مُجاز» تعیین کرده است.

شرکت کوکاکولا علاوه بر آمریکا، در برخی دیگر از مناطق جهان نیز کارخانجاتی برای تولید «کنسانتره» دارد. از این جمله می‌توان به شرکت‌های کنسانتره‌سازی در کاستاریکا، هند و برزیل اشاره کرد که همگی در چند سال اخیر با سرمایه‌گذاری کوکاکولا راه‌اندازی شده و تحت مالکیت آن قرار دارند. (کاستا ریکا اِستار)(تایمز آف ایندیا)(رویترز)

در سیستم کوکاکولا ۴ بخش جغرافیایی اصلی آمریکای شمالی، آمریکای جنوبی، اروپا-خاورمیانه-آفریقا، و آسیا تعریف شده است که هر یک از شرکت‌های ذکر شده بسته به ظرفیت خود بخشی از نیاز نوشابه‌سازهای این مناطق را تامین می‌کنند. (اینوِستوپدیا) از مهم‌ترین مناطقی که کوکاکولا در آن کنسانتره‌هایش را تولید می‌کند ایرلند است. یکی از این کارخانجات کنسانتره‌سازی ایرلند در منطقه دراهیدا/Drogheda بود که البته در سال 1387 فعالیت آن متوقف شد. در نیمه دهه 80 و پس از پیگیری‌های مجمع مطالبه مردمی مشهد، برخی از خبرگزاری‌ها و روزنامه‌های داخلی و خارجی، کشور ایرلند و شرکت کنسانتره دراهیدا را به عنوان تامین‌کننده کنسانتره برای خوشگوار اعلام کردند. هنگامی که از دراهیدا درباره این ارتباط ادعایی با خوشگوار پرسیده شد، شرکت، موضوع را به کوکاکولا ارجاع داد. در ادامه یکی از مدیران شرکت کوکاکولا در این باره مورد سوال قرار گرفت. وی فروش کنسانتره به ایران را تایید نمود اما باز هم درباره مبدا آن سکوت کرد. (مهر)(تایمز)(سی‌اِن‌اِن)

مدتی بعد با اظهار نظر مدیران خوشگوار عملاً مبدا ایرلند برای تامین کنسانتره تایید شد. (ایسنا) کوکاکولا در ایرلند چند کارخانه تولید کنسانتره داشت که البته در سال‌های اخیر بیشتر آنها از جمله دراهیدا را تعطیل و ظرفیت تولیدشان را در کارخانه بالینا/Ballina تجمیع کرد. (آیریش‌تایمز)(یوروفاوند) به این ترتیب با توجه به پیشینه تامین خوشگوار از ایرلند، می‌توان حدس زد که «تامین‌کننده مجاز» برای خرید کنسانتره که در قرارداد خوشگوار با کوکاکولا ذکر شده است همین کارخانه بالینا باشد. با این وجود این مساله چندان اهمیتی ندارد. چرا که مطابق مستندات ذکر شده، همه کارخانجات کنسانتره‌‌سازی سیستم کوکاکولا در هر نقطه از دنیا تحت مالکیت این شرکت قرار دارند. این موضوع خصوصاً به جهت حفظ محرمانگی فرمول برای کوکاکولا حایز اهمیت است. از این رو خوشگوار مواد اولیه خود را از هر کنسانتره‌سازی که تامین کرده باشد در نهایت این خرید مستقیما از شرکت کوکاکولا انجام شده و درآمد حاصل از آن متعلق به کوکاکولای آمریکا خواهد بود.

این بخش از قرارداد به خوبی توضیحات بالا را تایید می‌کند. مطابق این بند، قیمت کنسانتره خریداری شده توسط خوشگوار را هم شرکت کوکاکولا تعیین می‌کند. لذا روشن است که فروشنده کنسانتره عملاً شرکت کوکاکولا است. مطابق قرارداد، حتی سقف قیمت فروش محصول نهایی (نوشابه) در بازار ایران هم از جانب کوکاکولا مشخص می‌شود.

از جمله مواردی که برای نفی حضور رسمی شرکت‌های خارجی و محصولات آنها در ایران به آن تکیه می‌شود موضوع تحریم‌های پولی و بانکی و عدم امکان نقل و انتقال پول برای ایران است. قرارداد حاضر که بین دو شرکت ایرانی و آمریکایی منعقد شده به خوبی نشان می‌دهد که نقل و انتقال پول بین آنها بدون مشکل انجام می‌شود. چرا که اولاً در بند الف ماده 23، از حق شرکت کوکاکولا در تعیین «شرایط حمل و پرداخت و ارز یا ارزهای مورد قبول» صحبت شده است.

ثانیاً در بند الف ماده 25 شرط شده است که اگر «شرکت، تامین‌کنندگان مجاز یا نوشابه‌ساز قادر نباشند ارز خارجی را که باید بابت واردات کنسانتره یا .... در خارج کشور پرداخت شود اخذ نمایند» «شرکت یا نوشابه‌ساز می‌تواند قرارداد حاضر را بدون مسئولیت خسارت ... فوراً فسخ نماید». لذا اگر مشکل جدی در نقل و انتقال پول وجود داشت گنجاندن چنین بندی در قرارداد بی‌معنی بود یا بر اساس آن تا به حال قرارداد باید به راحتی از سوی یکی از طرفین فسخ می‌شد.

یکی از بخش‌های جذاب قرارداد کوکاکولا و خوشگوار ماده ۳۱ آن است. این ماده اطمینان داده است که اگر به واسطه اقداماتی از جانب مردم یا حاکمیت، هر کدام از طرفین نتوانند تعهداتشان را ایفا نمایند مسئولیتی متوجه آن‌ها نخواهد بود. از جمله این اقدامات به طور مشخص به «قرار گرفتن در لیست سیاه، بایکوت، تحریم‌های وضع شده توسط یک ملت مستقل یا تشکیلاتی فراملیتی از ملل مستقل که به هر نحو حادث شود یا ... نامیده شدن به عنوان دشمن ملت، حکم قانونی یا اقدامات اداری (اعم از لغو هرگونه مجوز دولتی ... )، تحریم عمومی، قرنطینه، ... » اشاره شده است. ذکر صریح و شفاف چنین مصادیقی در قرارداد اگرچه عجیب، اما نشان از آگاهی و البته نگرانی کوکاکولا و خوشگوار از تهدیدهایی دارد که در ایران و جهان از سوی ملت‌ها، حکومت‌ها و جنبش‌هایی مثل بی‌دی‌اس متوجه آنهاست.

با روشن شدن حضور رسمی کوکاکولا در ایران این سوال مهم به ذهن متبادر می‌شود که مگر ایران تحت شدیدترین تحریم‌ها نیست. پس چطور یک شرکت آمریکایی به طور رسمی و بدون هیچ مشکلی در ایران حضور دارد؟ این سوال را کمیسیون بورس و اوراق بهادار ایالات متحده/SEC نیز در قالب نامه‌ای از کوکاکولا پرسید و خواستار ارائه توضیح از سوی این شرکت شد. کوکاکولا در پاسخ رسمی به این نامه ضمن تایید حضور و فعالیت در ایران از طریق اعطای لیسانس به یک نوشابه‌ساز محلی، این اقدام را تحت مجوز اخذ شده از دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری ایالات متحده (اوفَک/OFAC) اعلام کرد. (کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا) همچنین مسئول ارتباطات شرکت طی نامه‌ای در پاسخ به مقاله منتشر شده در روزنامه تایمز ایرلند، باز هم به مجوز اوفک اشاره کرد و توضیح داد که کنسانتره فروخته شده به ایران به عنوان غذا در نظر گرفته شده و از این طریق مشمول استثنائات تحریمی قرار گرفته است. او تاکید کرد که ارتباط کوکاکولا با ایران نه با دور زدن تحریم، بلکه از مسیر یک روزنه قانونی در حال انجام است. (آیریش‌تایمز)

روزنامه نیویورک تایمز فهرستی از شرکت‌هایی که ذیل معافیت‌های بشردوستانه(!) کنگره آمریکا مجوز فعالیت تجاری با ایران را از اوفک دریافت کرده‌اند منتشر کرده است که نام کوکاکولا هم در آن دیده می‌شود. (نیویورک‌تایمز) لازم به توضیح است که در برخی از حوزه‌ها از جمله پزشکی، غذا و کشاورزی، آموزشی و... از سوی دولت ایالات متحده مجوزهایی برای فعالیت شرکت‌ها و موسسات آمریکایی در ایران داده شده است. (وال‌استریت‌ژورنال)

یکی از جملات پر تکرار درباره کوکاکولا که به واسطه آن، نفی حضور محصولات اصلی این شرکت در ایران نتیجه‌گیری می‌شود این است که اگر خارج از ایران کوکای اصلی را امتحان کرده باشید متوجه می‌شوید که طعم آن بسیار متفاوت و بهتر از نوشابه مشابه موجود در ایران است. اما این ادعا اختصاص به ایران ندارد. یکی از سوالات پرتکراری که در سایت رسمی کوکاکولای بین‌الملل به آن پاسخ داده شده همین تفاوت طعم کوکاکولا در کشورهای مختلف است. کوکاکولا این گزاره را رد کرده و دلیل این برداشت را عواملی چون دمای مصرف و شرایط نگهداری عنوان می‌کند. (وبسایت کوکاکولا) اما به هر ترتیب آنچه مسلّم است این که تفاوت طعم اگر هم واقعیت داشته باشد به معنای عدم اصالت محصول نیست. چرا که این موضوع کل سیستم کوکاکولا را شامل شده و موجب شده است تا شرکت نسبت به آن واکنش نشان دهد.

آیا طعم کوکاکولا در کشورهای مختلف متفاوت است؟ تصویر واکنش کوکاکولا به این پرسش در وبسایت رسمی‌اش

اگرچه همه برندهای شرکت کوکاکولا در ایران حضور ندارند، اما سبد برندهای این شرکت در ایران همچنان متنوع است. در حال حاضر برند اصلی کوکاکولا و زیربرندهای آن (زیرو و لایت)، فانتا و فانتا لایت، اسپرایت و اسپرایت لایت که همگی نوشابه‌های گازدار هستند، در کنار آب معدنی دِسانی برندهای اصلی و بی‌واسطه شرکت کوکاکولا محسوب می‌شوند که در ایران تولید می‌شود. (وبسایت کوکاکولا)

یکی دیگر از برندهای مهم تولید شده در ایران که تحت امتیاز شرکت کوکاکولا قرار دارد نوشابه‌های کانادادرای است. کانادادرای یک برند قدیمی با اصالت کانادایی است. این برند که در طول حیات خود بارها بین شرکت‌های مختلف دست به دست شده، در حال حاضر متعلق به گروه کیوریگ دکتر پِپِر است. (کیوریگ دکتر پپر) اما در دنیای تجارت گاهی شرکت‌ها به واسطه محدودیت‌های خود برای دسترسی به بازارهای مختلف، از ظرفیت سایر شرکت‌ها استفاده می‌کنند. شرکت کیوریگ دکتر پپر نیز در مناطقی که امکان حضور مستقیم در آنها را نداشته، امتیاز برخی برندهای خود از جمله کانادادرای را در اختیار شرکت کوکاکولا قرار داده است. به عنوان مثال می‌توان به بازار ژاپن اشاره کرد که در آن شرکت کوکاکولا امتیاز عرضه کانادادرای را در اختیار دارد. (وبسایت کوکاکولا)

در ایران برند کانادادرای از مدت‌ها پیش در ذهن مردم با عنوان نوشابه زرد، کاملاً شناخته شده بود. به همین واسطه شرکت خوشگوار در اواخر دهه 80 تصمیم گرفت تا از این سابقه ذهنی استفاده کرده و به واسطه ارتباطی که با شرکت کوکاکولا داشت، دوباره جایگاه آن را در بازار ایران احیا کند. (خبرآنلاین)

تبلیغ قدیمی کانادادرای در ایران

کانادادرای در ایران توسط شرکت یوروپیَن رِفرِشمِنتس ثبت شده است؛ (سازمان ثبت اسناد) شرکتی ایرلندی متعلق به شرکت کوکاکولا. (کوکاکولا‌-ای‌پی)(بلومبرگ) به این ترتیب روشن است که صاحب امتیاز این برند در ایران کوکاکولا بوده و خوشگوار نیز به همین واسطه امکان عرضه آن در ایران را به دست آورده است. در نامه سال 2006 شرکت کوکاکولا به کمیسیون بورس و اوراق بهادار ایالات متحده هم اعلام شده بود که پس از عرضه برندهای کوکاکولا، فانتا و اسپرایت، این شرکت به دنبال دریافت مجوز از اوفک برای عرضه برخی برندهای دیگر از جمله کانادادرای در ایران است. اتفاقی که دو سال بعد محقق شد. (کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا) علاوه بر این، برندهای آبمیوه مینوت‌مِید، نوشیدنی‌های ورزشی پاورِید و قهوه کاستا که همگی متعلق به شرکت کوکاکولا هستند نیز در مقاطعی به صورت تولید داخل، واردات یا قاچاق در بازار ایران حضور داشته یا دارند. (وبسایت کوکاکولا)

اطلاعات ثبت علامت تجاری کانادادرای در ایران

در کنار برندهای متعلق به کوکاکولا، برندهای دیگری نیز در ایران حضور دارند که به واسطه سرمایه‌گذاری و مشارکت کوکاکولا با صاحبان آنها، زیر چتر این شرکت قرار می‌گیرند. از جمله مهم‌ترین این برندها باید به آبمیوه‌های رانی و ماءالشعیرهای باربیکن اشاره کرد. در سال 1384 گروه عوجان عربستان سعودی با تاسیس شرکت عوجان ایرانیان (تجارت شرق اینداستریز) و عرضه آبمیوه رانی به بازار ایران وارد شد. (رسمیو) پس از چند سال این شرکت اقدام به سرمایه‌گذاری جهت تولید محصولات رانی و ماءالشعیر باربیکن در داخل کشور نمود که تا امروز هم فعالیت آن به طور گسترده ادامه دارد. (ایرنا)(اطلاعات)

در سال 1390 شرکت کوکاکولا اقدام به یک سرمایه‌گذاری 980 میلیون دلاری در کسب‌وکار نوشیدنی گروه عوجان نمود. به دنبال این سرمایه‌گذاری دو شرکت رانی رفرشمنتس و نوشیدنی‌سازی عوجان-کوکاکولا متولد شدند. در این شراکت مهم، کوکاکولا به ترتیب 50 و 49 درصد از سهام این دو شرکت را تصاحب کرد. (کوکاکولا کمپانی) رانی رفرشمنتس وظیفه مالکیت و نگهداری برندهای رانی و باربیکن را داشته و عوجان کوکاکولا تولید و توزیع را بر عهده گرفته است. (عوجان 1)(عوجان 2) طبق همین سازوکار، در ایران هم برندهای رانی و باربیکن توسط رانی رفرشمنتس به ثبت رسیده‌اند که به این ترتیب می‌توان آنها را در ردیف برندهای شرکت کوکاکولا شناسایی کرد. (سازمان ثبت اسناد 1)(سازمان ثبت اسناد 2)

مصرف‌کنندگان ایرانی ممکن است خارج از ایران هم با برخی از برندهای اختصاصی کوکاکولا مواجه شوند. به عنوان مثال نوشابه کریستال در عراق به وفور یافت می‌شود. این برند هم متعلق به خانواده برندهای کوکاکولا بوده و توسط نوشابه‌سازی ایچجک ترکیه تولید می‌شود. ایچجک یکی از نوشابه‌سازهای بزرگ سیستم کوکاکولا است که امتیاز توزیع برندهای این شرکت در بسیاری از کشورهای آسیای مرکزی و غرب آسیا از جمله عراق را در اختیار دارد. در حال حاضر 20 درصد از سهام ایچجک هم متعلق به خود شرکت کوکاکولا است. (ایچجک 1)(ایچجک 2)

نوشابه کریستال و عبارت «محصولی از خانواده کوکاکولا» بر روی آن

کلاف پیچیده ماجرای حضور کوکاکولا در ایران، پس از سال‌ها امروز سررشته خود را به دست آورده‌است. کلافی که احتمالا بازشدنش نیمی از سوالات مصرف کننده را پاسخ می‌دهد. بله، کوکاکولا در ایران است. اما نیمه دیگر یعنی اتهامات وارده به کوکاکولا پیرامون ارتباطش با اسرائیل همچنان بی‌جواب می‌ماند. نیمه‌ای که به زودی در پرده دوم یادداشت قرنطینه درباره کوکاکولا روشن خواهد شد.